تربیت و توسعه اندیشه فاخر آموزش، تربیت و توسعه پایدار 4 تیر 1405 1405 06 01 A Critique of the Content of the Textbooks of the Islamic Republic of Iran on the Countries of Azerbaijan and Armenia نقدی بر محتوای كتب درسی جمهوری اسلامی ایران در خصوص كشورهای آذربایجان و ارمنستان 1 22 10.61838/jtesd.208 FA رضا مرتضوي گروه علوم سیاسی، واحد شهرضا، دانشگاه آزاداسلامی، اصفهان، ایران. حسين احمدي گروه علوم سیاسی، واحد شهرضا، دانشگاه آزاداسلامی، اصفهان، ایران. مرتضی اباذری گروه علوم سیاسی، واحد شهرضا، دانشگاه آزاداسلامی، اصفهان، ایران. Journal Article 1404/03/11 <p class="ABSTRACT" style="line-height: 115%;">This study aimed to critically analyze the content presented about Azerbaijan and Armenia in Iranian elementary school textbooks and assess its consistency with historical, cultural, and geopolitical realities. The research employed a qualitative content analysis using a library-based approach. Data were collected from all materials about the two countries in fifth-grade social studies textbooks published over five consecutive years up to 2023. Additional sources, including teachers’ guides, related academic papers, and historical-political references, were examined. The data were analyzed through comparative thematic interpretation. The analysis revealed a noticeable bias in the textbooks’ portrayal. Azerbaijan is presented as a rich and resourceful country with oil and gas reserves, vibrant agriculture, and tourism potential, emphasizing its Muslim identity but overlooking its deep historical and cultural ties to Iran. Conversely, Armenia is depicted as poor, landlocked, dependent on external resources, and predominantly non-Muslim, while Iran’s long-standing friendly relations and geopolitical partnership with Armenia are disregarded. Key historical treaties such as Golestan and Turkmenchay and shared cultural heritage that could promote regional cohesion are absent. There is a significant mismatch between the textbooks’ narrative and Iran’s broader regional and foreign policy perspectives. Without revision, this approach risks shaping students’ perceptions in ways inconsistent with historical truth and national interests. Comprehensive, accurate, and culturally balanced content revision is recommended for future textbook development.</p> <p>این پژوهش با هدف نقد و بررسی محتوای ارائه‌شده درباره کشورهای آذربایجان و ارمنستان در کتب درسی جمهوری اسلامی ایران و سنجش میزان هم‌خوانی آن با واقعیت‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی انجام شد. پژوهش حاضر از نوع کیفی ـ تحلیلی و بر پایه روش کتابخانه‌ای است. داده‌ها با مطالعه کلیه مطالب مربوط به دو کشور در کتاب مطالعات اجتماعی پایه پنجم ابتدایی در بازه پنج‌ساله منتهی به ۱۴۰۲ گردآوری شد. منابع مکمل شامل کتاب‌های راهنمای معلم، مقالات مرتبط، و اسناد و گزارش‌های تحلیلی نیز بررسی گردید. داده‌ها با روش تحلیل محتوای مقایسه‌ای سازمان‌دهی و تفسیر شدند. نتایج نشان داد محتوای کتاب‌های درسی جمهوری اسلامی ایران در معرفی آذربایجان و ارمنستان جانبدارانه است. آذربایجان به عنوان کشوری غنی، دارای منابع نفت و گاز، کشاورزی پررونق و جایگاه مطلوب گردشگری تصویر شده و مؤلفان با تأکید بر مسلمان بودن مردم این کشور، اما بدون اشاره به پیشینه تاریخی و پیوندهای عمیق فرهنگی آن با ایران، تصویری مثبت ارائه کرده‌اند. در مقابل، ارمنستان به‌عنوان کشوری فقیر، وابسته به منابع خارجی، بدون دسترسی به دریا و غیرمسلمان معرفی شده و روابط سیاسی و ژئوپلیتیک دوستانه ایران و ارمنستان نادیده گرفته شده است. همچنین معاهدات تاریخی نظیر گلستان و ترکمانچای و نقش پیوندهای تمدنی مشترک در همگرایی منطقه‌ای در محتوای آموزشی انعکاس نیافته است. یافته‌ها بیانگر فاصله معنادار میان محتوای کتب درسی و سیاست‌های کلان منطقه‌ای ایران است. تداوم این رویکرد می‌تواند ذهنیت دانش‌آموزان را به سمت درک نادرست از تاریخ و روابط خارجی سوق دهد. بازنگری دقیق و مبتنی بر واقعیات تاریخی، فرهنگی و ژئوپلیتیک در تدوین مطالب مرتبط با کشورهای همسایه ضروری است.</p> https://journaltesd.com/index.php/tesd/article/download/208/173