آموزش، تربیت و توسعه پایدار 3092-7633 2 پیاپی ۵ 1404 03 25 Identifying the Dimensions of a Service-Oriented University with a Fifth-Generation Approach in Mazandaran Province Universities شناسایی ابعاد دانشگاه خدمت‌محور با رویکرد نسل پنجم در دانشگاه‌های استان مازندران 1 16 FA زهرا محسنی کبریا دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران. سیده زهرا حسینی درونکلائی استادیار گروه علوم تربیتی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران. کوروش قاسم زاده استادیار گروه علوم تربیتی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران. محمد ادبی تبار فیروزجاه دانشیار گروه ریاضی کاربردی، واحد بابل،دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران. Journal Article 1402/12/01 <p>This study aimed to identify and rank the dimensions of a service-oriented university with a fifth-generation approach in universities of Mazandaran Province. The research was applied in purpose and followed an exploratory mixed-method design (qualitative–quantitative). In the qualitative phase, grounded theory was applied to identify conceptual dimensions. The qualitative sample included 20 university experts, selected purposively until theoretical saturation was achieved (10 participants). The quantitative phase involved 334 faculty members selected via stratified random sampling using the Cochran formula. Data were collected through semi-structured interviews and a 70-item researcher-made questionnaire. Instrument validity (content, face, and construct) was verified, and reliability exceeded 0.70 using Cronbach’s alpha. Data analysis employed open, axial, and selective coding in the qualitative phase, and confirmatory factor analysis (CFA) and Friedman test in the quantitative phase. CFA results confirmed six main dimensions: “social and problem-oriented orientation of the university, solving social, economic, and cultural issues, transformation of the university’s role, structural and cultural barriers, improvement of service-oriented educational quality, and transformational university structure.” All factor loadings exceeded 0.70 and were statistically significant (t&gt;2.58). The Friedman test indicated significant differences among the dimensions (p&lt;0.05). “Improving the quality of service-oriented education” ranked first (mean rank = 3.96), while “social and problem-oriented orientation” ranked last (mean rank = 3.03). A fifth-generation, service-oriented university represents a transformative model emphasizing service, societal engagement, and educational quality enhancement. Identifying and prioritizing these dimensions provides a framework for policymakers and university administrators to redesign academic systems aligned with sustainable development and community needs.</p> <p>هدف این پژوهش شناسایی و رتبه‌بندی ابعاد دانشگاه خدمت‌محور با رویکرد نسل پنجم در دانشگاه‌های استان مازندران است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از لحاظ روش‌شناسی، آمیخته اکتشافی (کیفی–کمی) است. در بخش کیفی از روش نظریه داده‌بنیاد برای استخراج ابعاد مفهومی استفاده شد. جامعه آماری بخش کیفی شامل ۲۰ نفر از متخصصان و اساتید دانشگاه‌های استان مازندران بود که بر اساس نمونه‌گیری هدفمند و تا حد اشباع نظری (۱۰ نفر) انتخاب شدند. در بخش کمی، ۳۳۴ نفر از اعضای هیأت علمی دانشگاه‌های استان به روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای و بر اساس فرمول کوکران تعیین شدند. ابزار گردآوری داده‌ها در بخش کیفی مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و در بخش کمی پرسش‌نامه محقق‌ساخته با ۷۰ گویه بود. روایی صوری، محتوایی و سازه ابزار تأیید شد و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ بالاتر از ۰.۷ به‌دست آمد. داده‌ها با روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی در بخش کیفی و با تحلیل عاملی تأییدی و آزمون فریدمن در بخش کمی تحلیل شدند. نتایج تحلیل عاملی تأییدی نشان داد که دانشگاه خدمت‌محور با رویکرد نسل پنجم دارای شش بعد اصلی است: «جهت‌گیری اجتماعی و مسئله‌محور دانشگاه، حل مسائل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، تحول نقش دانشگاه، موانع ساختاری و فرهنگی دانشگاه خدمت‌محور، ارتقاء کیفیت آموزش خدمت‌محور، و ساختار تحول‌گرای دانشگاهی». همه ضرایب عاملی استاندارد بالاتر از ۰.۷ و معنادار بودند (t&gt;2.58). آزمون فریدمن نیز تفاوت معناداری بین میانگین رتبه‌های ابعاد نشان داد (p&lt;0.05). بعد «ارتقاء کیفیت آموزش خدمت‌محور» با میانگین رتبه‌ای ۳.۹۶ در رتبه اول و بعد «جهت‌گیری اجتماعی و مسئله‌محور دانشگاه» با میانگین رتبه‌ای ۳.۰۳ در رتبه آخر قرار گرفت. دانشگاه خدمت‌محور با رویکرد نسل پنجم الگویی نوین در نظام آموزش عالی است که با تأکید بر خدمت‌گرایی، حل مسائل واقعی جامعه و ارتقاء کیفیت آموزش می‌تواند زمینه‌ساز توسعه پایدار و بهبود ارتباط دانشگاه با جامعه شود. نتایج پژوهش حاضر ابعاد کلیدی این الگو را شناسایی کرده و اولویت‌بندی آنها را ارائه می‌دهد که می‌تواند به تصمیم‌گیری مدیران دانشگاهی و سیاست‌گذاران آموزشی برای تحول ساختاری دانشگاه‌ها کمک کند.</p> https://journaltesd.com/index.php/tesd/article/download/260/209