آموزش، تربیت و توسعه پایدار 3092-7633 4 شهریور 1405 1405 07 01 Designing a Model to Promote Academic Enthusiasm Among High School Students in Ilam Province طراحی مدلی به‌منظور ارتقای اشتیاق تحصیلی در بین دانش‌آموزان مقاطع متوسطه استان ایلام 1 20 FA لیلی جابری گروه علوم تربیتی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران محمد بهروزی گروه علوم تربیتی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران فلکناز آتشی گروه علوم تربیتی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران فاخته ماهینی گروه علوم تربیتی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران Journal Article 1404/07/01 <p>The present study aimed to design and validate a model for promoting academic enthusiasm among high school students in Ilam Province. This applied study employed a mixed-methods design combining qualitative and quantitative approaches. In the qualitative phase, data were collected through semi-structured interviews with 15 experts in education and educational management selected through purposive sampling based on theoretical saturation. The qualitative data were analyzed using content analysis and theoretical coding procedures. In the quantitative phase, the statistical population consisted of female high school teachers in Ilam Province during the 2026 academic year, from whom 240 participants were selected using cluster-stratified sampling. Data were collected using a researcher-made 57-item questionnaire developed based on the qualitative findings and scored on a five-point Likert scale. Qualitative data were analyzed through open, axial, and selective coding, while quantitative data were analyzed using one-sample t-tests, Friedman ranking tests, confirmatory factor analysis, and structural equation modeling in AMOS-21. The qualitative findings led to the identification of 55 themes categorized into 15 major components of academic enthusiasm. Results of the one-sample t-test demonstrated that academic enthusiasm and all of its dimensions were significantly below the theoretical mean and therefore considered undesirable among high school students in Ilam Province (P&lt;0.001). Friedman ranking analysis indicated that attachment and sense of belonging ranked first (Mean Rank=8.84), followed by effort and perseverance (Mean Rank=8.80), and responsibility and academic ethics (Mean Rank=8.67). Moreover, the highest factor loading was related to interaction with teachers and peers (λ=0.71, P&lt;0.001), whereas the lowest factor loading belonged to goal setting and future perspective (λ=0.25, P&lt;0.001). Model fit indices including CFI=0.96, GFI=0.92, and RMSEA=0.09 confirmed the acceptable fit of the proposed model. The findings indicated that academic enthusiasm is influenced by a combination of cognitive, emotional, behavioral, and social factors. Enhancing students’ academic enthusiasm requires simultaneous attention to educational interactions, school belongingness, intrinsic motivation, responsibility, and active participation in learning activities. The proposed model can serve as a practical framework for educational policymakers, school administrators, and counselors to improve learning quality and reduce academic disengagement among students.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی مدلی به‌منظور ارتقای اشتیاق تحصیلی در بین دانش‌آموزان مقاطع متوسطه استان ایلام انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، آمیخته (کیفی ـ کمی) بود. در بخش کیفی، از تحلیل محتوا و کدگذاری نظری استفاده شد و داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با 15 نفر از متخصصان حوزه تعلیم و تربیت و مدیریت آموزشی گردآوری شد که به روش نمونه‌گیری هدفمند و بر اساس اشباع نظری انتخاب شدند. در بخش کمی، جامعه آماری شامل دبیران زن مقطع متوسطه استان ایلام در سال 1404 بود که از میان آنان 240 نفر با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای ـ طبقه‌ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه محقق‌ساخته 57 گویه‌ای مبتنی بر یافته‌های بخش کیفی بود که بر اساس طیف پنج‌درجه‌ای لیکرت تنظیم شد. داده‌های کیفی با روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند و در بخش کمی از آزمون تی تک‌نمونه‌ای، آزمون فریدمن، تحلیل عاملی تأییدی و مدل‌یابی معادلات ساختاری با استفاده از نرم‌افزار AMOS-21 بهره گرفته شد. نتایج بخش کیفی منجر به شناسایی 55 مضمون در قالب 15 مؤلفه اصلی اشتیاق تحصیلی شد. نتایج آزمون تی تک‌نمونه‌ای نشان داد که وضعیت اشتیاق تحصیلی و تمامی مؤلفه‌های آن در مدارس متوسطه استان ایلام پایین‌تر از میانگین نظری و در سطح نامطلوب قرار دارد (001/0&gt;P). در رتبه‌بندی مؤلفه‌ها بر اساس آزمون فریدمن، تعلق خاطر و دلبستگی با میانگین رتبه 84/8 در اولویت نخست، تلاش و پشتکار با رتبه 80/8 در اولویت دوم و مسئولیت‌پذیری و اخلاق تحصیلی با رتبه 67/8 در اولویت سوم قرار گرفتند. همچنین، بیشترین بار عاملی مربوط به تعامل با معلمان و همسالان (71/0=λ، 001/0&gt;P) و کمترین بار عاملی مربوط به هدف‌گذاری و چشم‌انداز آینده (25/0=λ، 001/0&gt;P) بود. شاخص‌های برازش مدل شامل CFI=0/96، GFI=0/92 و RMSEA=0/09 نشان‌دهنده برازش مطلوب مدل پیشنهادی بودند. یافته‌های پژوهش نشان داد که اشتیاق تحصیلی دانش‌آموزان تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل شناختی، هیجانی، رفتاری و اجتماعی قرار دارد و ارتقای آن مستلزم توجه همزمان به تعاملات آموزشی، احساس تعلق به مدرسه، انگیزش درونی، مسئولیت‌پذیری و مشارکت فعال دانش‌آموزان است. مدل طراحی‌شده می‌تواند به‌عنوان چارچوبی کاربردی برای سیاست‌گذاران آموزشی، مدیران مدارس و مشاوران تربیتی در جهت بهبود کیفیت یادگیری و کاهش بی‌انگیزگی تحصیلی مورد استفاده قرار گیرد.</p> https://journaltesd.com/index.php/tesd/article/download/346/267