آموزش، تربیت و توسعه پایدار 3092-7633 در دست انتشار 1405 10 01 Designing a Curriculum Model Based on Critical Thinking Education in Primary School طراحی الگوی برنامه درسی مبتنی بر آموزش تفکر انتقادی در دوره ابتدایی 1 18 FA مینا عبدالهی گروه علوم تربیتی، واحد بوشهر، دانشگاه ازاد اسلامی، بوشهر، ایران محمد کارگر گروه علوم تربیتی، واحد بوشهر، دانشگاه ازاد اسلامی، بوشهر، ایران سید محسن محمدی گروه علوم تربیتی، واحد بوشهر، دانشگاه ازاد اسلامی، بوشهر، ایران محمد بهروزی گروه علوم تربیتی، واحد بوشهر، دانشگاه ازاد اسلامی، بوشهر، ایران Journal Article 1404/07/02 <p>The present study aimed to design and validate a curriculum model based on critical thinking education for primary school students by identifying its key dimensions, components, and indicators. This applied research employed a mixed-method (qualitative–quantitative) exploratory–survey design. In the qualitative phase, purposive sampling was used to select 18 educational experts, including teachers, school administrators, and university faculty members, who participated in semi-structured interviews. Data were analyzed using thematic analysis to develop the initial model. In the quantitative phase, the statistical population consisted of all primary school teachers in Bushehr Province, from whom a sample was selected through multistage cluster and simple random sampling. A researcher-made questionnaire derived from qualitative findings was used for data collection. Validity and reliability were examined using confirmatory factor analysis, composite reliability, and Cronbach’s alpha coefficients. Data analysis included second-order confirmatory factor modeling and the Friedman test for prioritization of dimensions and components. Results indicated that critical thinking–based education comprises three main dimensions: foundational intellectual literacy, skills, and attitudes. Friedman test results revealed statistically significant differences among the three dimensions (p&lt;0.05), with foundational intellectual literacy ranked first, skills second, and attitudes third. Significant differences were also found among components, where inference emerged as the highest-priority component. Second-order confirmatory factor analysis demonstrated satisfactory model fit and construct adequacy, while reliability indices exceeded acceptable thresholds, confirming measurement stability. The findings suggest that effective integration of critical thinking into primary education requires simultaneous development of cognitive knowledge foundations, analytical skills, and intellectual dispositions. The proposed curriculum model provides a practical framework for improving primary education programs and fostering independent, analytical, and problem-solving learners prepared for complex educational and societal challenges.</p> <p>هدف پژوهش حاضر طراحی و اعتباربخشی الگوی برنامه درسی مبتنی بر آموزش تفکر انتقادی برای دانش‌آموزان دوره ابتدایی با تأکید بر شناسایی ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص‌های اساسی این نوع آموزش است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، آمیخته (کیفی ـ کمی) با رویکرد اکتشافی–پیمایشی انجام شد. در بخش کیفی، با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند، 18 نفر از خبرگان حوزه علوم تربیتی شامل معلمان، مدیران و اعضای هیئت علمی دانشگاهی مورد مصاحبه نیمه‌ساختاریافته قرار گرفتند و داده‌ها از طریق تحلیل مضمون بررسی شد. در بخش کمی، جامعه آماری شامل تمامی معلمان دوره ابتدایی استان بوشهر بود که نمونه‌ای از آنان با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای و تصادفی ساده انتخاب شد. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته مبتنی بر یافته‌های کیفی بود و روایی و پایایی آن با تحلیل عاملی تأییدی و شاخص‌های آلفای کرونباخ و پایایی مرکب بررسی گردید. تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون فریدمن و مدل‌یابی عاملی مرتبه دوم انجام شد. نتایج تحلیل‌ها نشان داد سازه آموزش مبتنی بر تفکر انتقادی دارای سه بعد اصلی شامل سواد فکری پایه، مهارت و نگرش است. آزمون فریدمن بیانگر تفاوت معنادار میان ابعاد سه‌گانه بود (p&lt;0.05) و بعد سواد فکری پایه در رتبه نخست، بعد مهارت در رتبه دوم و بعد نگرش در رتبه سوم قرار گرفت. همچنین میان مؤلفه‌ها نیز تفاوت معناداری مشاهده شد و مؤلفه استنتاج بالاترین اولویت را کسب کرد. نتایج تحلیل عاملی تأییدی مرتبه دوم نشان‌دهنده برازش مطلوب مدل و کفایت شاخص‌ها برای سنجش آموزش مبتنی بر تفکر انتقادی بود. پایایی سازه‌ها نیز بالاتر از حد استاندارد گزارش شد که حاکی از اعتبار ابزار اندازه‌گیری است. یافته‌ها نشان دادند که توسعه برنامه درسی مبتنی بر تفکر انتقادی مستلزم تلفیق همزمان دانش پایه شناختی، مهارت‌های تحلیلی و نگرش‌های فکری در محیط یادگیری است. الگوی ارائه‌شده می‌تواند چارچوبی عملی برای تحول برنامه‌های درسی دوره ابتدایی فراهم آورد و زمینه پرورش یادگیرندگان تحلیل‌گر، مستقل و مسئله‌محور را مهیا سازد.</p> https://journaltesd.com/index.php/tesd/article/download/347/268