آموزش، تربیت و توسعه پایدار 3092-7633 در دست انتشار 1406 04 01 Designing a Vocational Education Management Model in the Marginalized Areas of Tehran طراحی الگوی مدیریت آموزش مهارتی در مناطق حاشیه‌نشین شهر تهران 1 17 10.61838/jtesd.399 FA فاطمه رفیعی فر گروه مدیریت آموزشی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران فرشته کردستانی گروه مدیریت آموزشی وآموزش عالی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران یلدا دلگشایی گروه مدیریت آموزشی وآموزش عالی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران بهارک شیرزاد کبریا گروه مدیریت آموزشی وآموزش عالی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 1404/11/01 <p>The present study aimed to design a vocational education management model for the marginalized areas of Tehran by identifying its causal conditions, contextual factors, intervening conditions, strategies, and consequences. This applied-developmental study employed a qualitative methodology based on the grounded theory paradigm and an interpretive approach. The research population consisted of relevant policy documents and 20 experts, educational managers, and staff members working in marginalized areas of Tehran. Participants were selected through purposive sampling until theoretical saturation was achieved. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using MAXQDA software through open, axial, and selective coding procedures. The credibility of findings was ensured through expert review, data triangulation, and coding verification, while reliability was confirmed using the Holsti coefficient and trustworthiness criteria. The findings revealed that the vocational education management model comprises six major dimensions. Causal conditions included structural and multidimensional poverty, economic instability of families, dysfunction of formal education, educational inequality, and the disconnection between schools and the lived realities of marginalized communities. The core phenomenon was vocational education as an alternative pathway to academic success, rebuilding motivation, and fostering vocational identity. Contextual conditions encompassed school human capital, management style, socio-economic environment, and resource sustainability. Intervening conditions included credentialism, educational policy quality, institutional erosion of human resources, and implementation fragility. Key strategies consisted of social participation, human-centered management, program flexibility, localization of vocational training, and compensatory school interventions. The implementation of these strategies was associated with reduced dropout rates, increased motivation and hope, enhanced employability, decreased social harms, strengthened social capital, and the restoration of social trust. Vocational education management in marginalized areas represents more than an educational intervention; it functions as a social empowerment strategy that reconstructs the relationship between schools and local communities, promotes educational equity, strengthens social capital, and improves students’ future occupational and social opportunities.</p> <p>هدف این پژوهش طراحی الگوی مدیریت آموزش مهارتی در مناطق حاشیه‌نشین شهر تهران با تبیین شرایط علّی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبردها و پیامدهای آن بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی-توسعه‌ای و از حیث روش، کیفی با رویکرد نظریه داده‌بنیاد پارادایمی و رهیافت تفسیری انجام شد. جامعه پژوهش شامل اسناد بالادستی مرتبط و 20 نفر از خبرگان، مدیران و کارکنان آموزش و پرورش مناطق حاشیه‌نشین شهر تهران بود که با نمونه‌گیری هدفمند و تا دستیابی به اشباع نظری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. اعتبار یافته‌ها از طریق بازبینی خبرگان، تثلیث‌سازی داده‌ها و بررسی فرایند کدگذاری و پایایی با ضریب هولستی و معیارهای اعتمادپذیری و اتکاپذیری تأیید شد. یافته‌ها نشان داد الگوی مدیریت آموزش مهارتی در مناطق حاشیه‌نشین از شش بعد اصلی تشکیل شده است. شرایط علّی شامل فقر ساختاری و چندبعدی، ناپایداری اقتصادی خانواده، شکست کارکردی آموزش رسمی، نابرابری آموزشی و گسست میان مدرسه و زیست‌جهان حاشیه‌نشینی بود. پدیده محوری به آموزش مهارتی به‌عنوان مسیر جایگزین موفقیت تحصیلی، بازسازی انگیزش و شکل‌دهی هویت مهارتی اختصاص داشت. شرایط زمینه‌ای شامل سرمایه انسانی مدرسه، سبک مدیریت، بافت اجتماعی-اقتصادی و پایداری منابع شناسایی شد. عوامل مداخله‌گر مشتمل بر فرهنگ مدرک‌گرایی، کیفیت سیاست‌گذاری آموزشی، فرسایش نهادی نیروی انسانی و شکنندگی اجرای برنامه‌ها بود. راهبردهای اصلی شامل مشارکت اجتماعی، مدیریت انسان‌محور، انعطاف‌پذیری اجرایی، بومی‌سازی آموزش و کنش‌گری جبرانی مدرسه بودند. اجرای این راهبردها به کاهش ترک تحصیل، افزایش انگیزش و امید، ارتقای آمادگی شغلی، کاهش آسیب‌های اجتماعی، افزایش سرمایه اجتماعی و بازسازی اعتماد اجتماعی منجر می‌شود. مدیریت آموزش مهارتی در مناطق حاشیه‌نشین فراتر از یک مداخله آموزشی، یک راهبرد اجتماعی-توانمندساز است که از طریق بازسازی پیوند میان مدرسه و جامعه محلی، زمینه ارتقای عدالت آموزشی، افزایش سرمایه اجتماعی و بهبود فرصت‌های شغلی و اجتماعی دانش‌آموزان را فراهم می‌سازد.</p> https://journaltesd.com/index.php/tesd/article/download/399/283