آموزش، تربیت و توسعه پایدار 3092-7633 1 پیاپی 1 2023 04 05 Identifying the Dimensions of Citizenship Education in the Content of Secondary School Textbooks شناسایی ابعاد تربیت شهروندی در محتوای کتاب‌های درسی دوره متوسطه 46 54 EN زهره دانشفر گروه علوم تربیتی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران آرمان نیک روش گروه علوم تربیتی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران رضا سلیمانی گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران Journal Article 2023 01 24 <p class="ABSTRACT" style="line-height: 150%;">The present study aimed to identify the dimensions of citizenship education reflected in secondary school textbooks based on the perspectives of teachers, curriculum planners, and educational experts. This qualitative study employed a thematic analysis approach. Data were collected through semi-structured interviews with 25 participants, including teachers, educational experts, and curriculum developers in Tehran. Purposive sampling was used and interviews continued until theoretical saturation was reached. All interviews were recorded, transcribed, and analyzed using NVivo software. Thematic coding was conducted in three stages: open, axial, and selective coding. Data analysis led to the identification of three main categories: "ethical citizenship," "political-civic citizenship," and "environmental and global citizenship." These categories included subthemes such as honesty, social responsibility, political awareness, national belonging, environmental literacy, and global responsibility. Participants noted that current textbooks primarily emphasize traditional moral values while neglecting contemporary aspects of citizenship such as media literacy, critical thinking, and active civic engagement. The findings indicate that secondary school textbooks lack a coherent and integrated structure for addressing citizenship education, and several crucial dimensions are overlooked. There is a need to revise the curriculum through an integrative, localized, and problem-oriented approach to better promote democratic and participatory values.</p> <p>هدف از پژوهش حاضر، شناسایی ابعاد تربیت شهروندی در محتوای کتاب‌های درسی دوره متوسطه بر اساس دیدگاه معلمان، کارشناسان و متخصصان برنامه‌ریزی درسی بود. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۵ نفر از معلمان، کارشناسان آموزشی و برنامه‌ریزان درسی شاغل در شهر تهران گردآوری شد. نمونه‌گیری به روش هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. مصاحبه‌ها ضبط، پیاده‌سازی و با استفاده از نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. کدگذاری در سه مرحله باز، محوری و انتخابی صورت گرفت و در نهایت مضامین اصلی استخراج گردید. تحلیل داده‌ها منجر به استخراج سه مقوله اصلی شامل «شهروندی اخلاق‌محور»، «شهروندی سیاسی–مدنی» و «شهروندی محیطی و جهانی» شد. هر یک از این مقوله‌ها دارای زیرمقوله‌هایی نظیر صداقت، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، آگاهی سیاسی، تعلق ملی، آگاهی زیست‌محیطی و مسئولیت جهانی بودند. شرکت‌کنندگان بر این باور بودند که محتوای کتاب‌های درسی موجود بیشتر بر جنبه‌های اخلاقی سنتی تأکید دارد و از مفاهیم نوین شهروندی مانند سواد رسانه‌ای، تفکر انتقادی و مشارکت مدنی فعال غافل مانده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که محتوای کتاب‌های درسی دوره متوسطه از منظر تربیت شهروندی، ساختار منسجم و یکپارچه‌ای ندارد و بسیاری از ابعاد مهم شهروندی در آن مغفول مانده‌اند. بازنگری در محتوای درسی با رویکرد تلفیقی، بومی‌سازی‌شده و مسئله‌محور ضروری به نظر می‌رسد.</p> https://journaltesd.com/index.php/tesd/article/download/6/7