تحلیل تأثیر عوامل اقتصادی- اجتماعی بر مهاجرت تحصیلی به کشورهاى آلمان، ایتالیا و ترکیه

چکیده

هدف این پژوهش بررسی تأثیر عوامل اقتصادی، آموزشی و مرتبط با بازار کار بر تمایل دانشجویان ایرانی به مهاجرت تحصیلی به کشورهای آلمان، ایتالیا و ترکیه و تعیین قدرت پیش‌بینی این عوامل در مقایسه با ویژگی‌های جمعیت‌شناختی بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر رویکرد پس‌رویدادی بود. جامعه آماری شامل دانشجویان مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد دانشگاه‌های دولتی و آزاد شهر تهران در سال 1404 بود. از مجموع 600 پرسشنامه توزیع‌شده، 440 پرسشنامه کامل وارد تحلیل شد. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته شامل ابعاد درآمد خانوار، نابرابری اقتصادی، کیفیت آموزش، وضعیت اشتغال و بیکاری، ویژگی‌های جمعیت‌شناختی و تمایل به مهاجرت تحصیلی گردآوری شدند. روایی محتوایی ابزار با نظر خبرگان و پایایی آن با آلفای کرونباخ بررسی شد. برای آزمون روابط و پیش‌بینی احتمال تمایل به مهاجرت از رگرسیون لجستیک دودویی، آزمون هاسمر-لمشو، شاخص‌های شبه‌ضریب تعیین، جدول طبقه‌بندی و منحنی ROC استفاده شد. نتایج رگرسیون لجستیک نشان داد درآمد خانوار (B=-0.08, OR=0.92, p=0.001)، نابرابری اقتصادی (B=0.75, OR=2.12, p<0.001)، کیفیت آموزش (B=-0.82, OR=0.44, p<0.001) و نرخ بیکاری (B=0.65, OR=1.91, p<0.001) پیش‌بینی‌کننده‌های معنادار تمایل به مهاجرت تحصیلی بودند، در حالی که سن و سطح تحصیلات اثر معناداری نداشتند. کیفیت آموزش با بیشترین مقدار Wald برابر با 34.25 قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده بود. مقدار Nagelkerke R² برابر با 0.37 به‌دست آمد و آزمون هاسمر-لمشو نیز برازش مناسب مدل را تأیید کرد (χ²=6.55, df=8, p=0.586). دقت طبقه‌بندی کلی مدل 80.0 درصد و مقدار AUC برابر با 0.80 بود. تمایل دانشجویان ایرانی به مهاجرت تحصیلی عمدتاً از شرایط ساختاری اقتصادی، آموزشی و بازار کار تأثیر می‌پذیرد و بهبود کیفیت آموزش عالی، کاهش نابرابری اقتصادی و ایجاد چشم‌انداز شغلی باثبات‌تر می‌تواند نقش مؤثری در کاهش نیروهای رانشی مهاجرت تحصیلی داشته باشد.